Ποιος επινόησε την Ευρώπη;

Ένα σημαντικό δοκίμιο για την ιστορία και τη διαχρονική διαμόρφωση της έννοιας «Ευρώπη» κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Ασίνη. Κεντρικός στόχος στο βιβλίο Επινοώντας την Ευρώπη του κοινωνιολόγου Ζεράρ Ντελαντί είναι να καταρρίψει το επιχείρημα που παρουσιάζει την Ευρώπη σαν ένα αμετάβλητο ιδεώδες συνδεδεμένο με τις αξίες της ελευθερίας και της δημοκρατίας. «Το θέμα μου είναι η Ευρώπη ως ιδέα που συνεχώς επινοούνταν και επανεπινοούνταν ανάλογα με τις πιέσεις των εκάστοτε νέων συλλογικών ταυτοτήτων», σημειώνει ο συγγραφέας εισαγωγικά. Η ιστορική ανασκόπηση που διεξοδικά γίνεται στις σελίδες του βιβλίου ξεκινά από την αρχαιότητα για να φτάσει ως τις μέρες μας και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Ευρώπη κατέστησε τα έθνη κράτη πιο ισχυρά, υποστηρίζει ο συγγραφέας

Ο τίτλος του βιβλίου αποτελεί άμεση αναφορά στο βιβλίο του μαρξιστή ιστορικού Έρικ Χόμπσμπαουμ, Η επινόηση της παράδοσης (στα Ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Θεμέλιο), στο οποίο αποδεικνύονται πλαστές και μεταγενέστερα επινοημένες αρκετές από τις παραδόσεις που στη Βρετανία πιστεύεται ότι ανάγονται στο απώτατο παρελθόν. Κατ’ αναλογία, η θέση του συγγραφέα είναι ότι αυτό που ονομάζουμε σήμερα Ευρώπη και θεωρείται ως μια ενιαία γεωγραφική ή και πολιτική περιοχή, είναι μια ευμετάβλητη στο χρόνο έννοια, με σύνορα, πολιτισμό και ιδεολογία που διαμορφώνονταν κάθε φορά από τους κυρίαρχους πολιτικά κύκλους. Με αυτό το σκεπτικό, ο συγγραφέας υπογραμμίζει ότι «μεγάλο μέρος απ΄ ό,τι αποκαλούμε σήμερα ευρωπαϊκό είναι στην πραγματικότητα ανακατασκευασμένες ή ελαφρώς μεταμφιεσμένες ιμπεριαλιστικές ιδέες του 19ου αιώνα».

Κεντρική επίσης θέση του βιβλίου είναι ότι η ιδέα της Ευρώπης συνδέθηκε από τη γέννησή της στενά με την έννοια του έθνους κράτους. Περαιτέρω, διατυπώνεται η άποψη ότι η Ευρώπη αποτέλεσε τρόπο λειτουργίας του έθνους κράτους, υποθάλποντας μάλιστα τον εθνικισμό. Όπως υπογραμμίζεται σχετικά, «η Ευρώπη μπορεί να αναδύθηκε μέσα από τις διαφορές μεταξύ εθνών κρατών, αλλά τελικά τα κατέστησε πιο ισχυρά».

Ιδεολογικά το βιβλίο τάσσεται με τις νέες τάσεις κοσμοπολιτισμού στην κοινωνιολογία και την ιστοριογραφία που δεν παραδέχονται ότι η ιστορία είναι προϊόν της πάλης των τάξεων. Έτσι, κύριο εργαλείο του συγγραφέα είναι η θεωρία των ταυτοτήτων και πιο συγκεκριμένα, κυρίαρχο ερμηνευτικό σχήμα για την ιστορία της Ευρώπης είναι η «διχοτόμηση μεταξύ Εαυτού και Άλλου». Το τελευταίο μέρος του βιβλίου είναι ένα περισσότερο πολιτικό δοκίμιο όπου ο συγγραφέας τάσσεται υπέρ της συγκρότησης μιας «μεταεθνικής ιδιότητας του πολίτη». Στο πνεύμα αυτό, το βιβλίο απορρίπτει τον αντι-ευρωπαϊσμό τόσο από δεξιές όσο και από αριστερές θέσεις.

(Δημοσιεύτηκε στο Πριν, 3-4-2010)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s