Αριστεροί όλου του κόσμου, ανασκουμπωθείτε

KOMODIA-ZIZEK-??.inddΕίναι δυνατόν να προκύψει ένας σύγχρονος ριζοσπαστικός και ανατρεπτικός προβληματισμός μέσα από ανέκδοτα για νομπελίστες φυσικούς ή ατάκες των Μόντι Πάιθονς; Αυτή τη μαστοριά κατέχει όσο κανείς άλλος σήμερα ο Σλάβοϊ Ζίζεκ και χάρη σ’ αυτήν άλλωστε γεμίζουν ασφυκτικά και τα αμφιθέατρα όπου δίνει διαλέξεις. Το τελευταίο του βιβλίο, Πρώτα σαν φάρσα και μετά σαν τραγωδία, από τις εκδόσεις Scripta, εκπέμπει το μήνυμα της επαναθεμελίωσης της κομμουνιστικής ιδέας, το οποίο και στηρίζει σε μια εντυπωσιακή πληθώρα ψηφίδων της πολιτισμικής κριτικής και της οικονομικής σκέψης αλλά και ένα συγκρητισμό αριστερών ρευμάτων.

«Η κομμουνιστική Ιδέα εμμένει. Επιζεί των αποτυχιών της πραγμάτωσής της σαν ένα φάντασμα το οποίο επιστρέφει ξανά και ξανά με μιαν ανεξάντλητη εμμονή», γράφει χαρακτηριστικά, αλλά οι υποστηρικτές ενός παραδοσιακού μοντέλου μαρξιστικής σκέψης δεν θα ευχαριστηθούν καθόλου το βιβλίο του Ζίζεκ. Κι αυτό, γιατί παρά την εξόφθαλμη, στον τίτλο του βιβλίου, αναφορά στους κλασικούς του μαρξισμού, με την περίφημη φράση από το βιβλίο του Μαρξ, 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη, οι θέσεις του Ζίζεκ αντλούν από την επιχειρηματολογία διανοητών που δεν εντάσσονται στο «ορθόδοξο» στρατόπεδο.

«Χρειαζόμαστε μια πολύ πιο ριζοσπαστική αντίληψη του προλεταριακού υποκειμένου», γράφει για παράδειγμα, σημειώνοντας ότι μια απελευθερωτική πολιτική δεν είναι υπόθεση της παραδοσιακής εργατικής τάξης αλλά ενός «εκρηκτικού συνδυασμού διαφορετικών δρώντων». Αν εδώ αχνοφαίνονται οι αναλύσεις των Νέγκρι και Χαρντ για το «πλήθος», όρο βέβαια από τον οποίο ο Ζίζεκ τηρεί σαφείς αποστάσεις, σε άλλο σημείο τους δίνει εύσημα: Περιγράφοντας τη σύγχρονη διαπάλη για την πνευματική ιδιοκτησία, επισημαίνει ότι «ο Μαρξ δεν εξέτασε την πιθανότητα ιδιωτικοποίησης της ίδιας της «γενικής διάνοιας»», σχολιάζοντας την επιβολή των νέων «περιφράξεων», που αφορούν τη γνώση πια και όχι τη γη. Και ο Αλέν Μπαντιού συγκαταλέγεται στις πρωτογενείς πηγές του Ζίζεκ: «Πρέπει να απορρίψουμε οποιαδήποτε έννοια συνέχειας με αυτό που σήμαινε η Αριστερά τους τελευταίους δύο αιώνες», γράφει προκλητικά ο συγγραφέας, παραπέμποντας στον Γάλλο φιλόσοφο.

Ο Σλοβένος συγγραφέας πριν τις εκλογές του Ιουνίου έδωσε μια διάλεξη δίπλα στον Αλέξη Τσίπρα, στηρίζοντας με τον τρόπο του την προσπάθεια της σημερινής αξιωματικής αντιπολίτευσης. Οι θέσεις πάντως που αναπτύσσει στο βιβλίο του απέχουν αρκετά από τον περιπαικτικό χαρακτηρισμό «Σύριζεκ» που του αποδόθηκε τότε: «Ο περιορισμός της λογικής των σταδιακών αλλαγών που διέπει το ρεφορισμισμό, μας οδηγεί στα όρια του πολιτικού κυνισμού», σημειώνει χωρίς περιστροφές, ενώ σε άλλο σημείο ο Ζίζεκ ασπάζεται τη ρήση του Μπαντιού για τις ετερόκλητες πολιτικές συμμαχίες, ότι δηλαδή «κάλιο να καταστραφείς, παρά να χάσεις την υπόστασή σου». Σχετική με τον προβληματισμό αυτό είναι και η εκτίμηση του Ζίζεκ για τα πραγματικά πολιτικά στρατόπεδα: Υποστηρίζει ότι υφίσταται μόνο η Αριστερά και ο φιλελευθερισμός, αφού «η λαϊκίστικη «ριζοσπαστική» Δεξιά δεν είναι τίποτ’ άλλο από το σύμπτωμα της αδυναμίας του φιλελευθερισμού να αντιμετωπίσει την αριστερή απειλή».

Ως προς τη σημερινή συγκυρία, ο συγγραφέας χαρακτηρίζει «επικίνδυνα κοντόφθαλμη» την άποψη ότι η παγκόσμια κρίση διανοίγει αναπόφευκτα ένα ευνοϊκό πεδίο για την Αριστερά. Γραμμένο πριν τις ελληνικές εκλογές και την άνοδο της Χρυσής Αυγής, πρέπει να του πιστώσουμε εύστοχη διορατικότητα στην εκτίμησή του ότι συνέπεια της κρίσης δεν είναι αυτόματα η άνοδος μιας χειραφετητικής πολιτικής αλλά «η άνοδος του ρατσιστικού λαϊκισμού».

Τα έργα πολιτισμικής και πολιτικής κριτικής, όπως του Ζίζεκ, έχουν συνήθως το κακό ότι δεν καταλήγουν σε κάποιο άμεσο πρόγραμμα, όπως τα βιβλία πολιτικής παρέμβασης. «Εγώ σας δίνω τα εργαλεία, γκρεμίζω βεβαιότητες, στίψτε εσείς το μυαλό σας τώρα», σαν να λέει ο συγγραφέας. Παρόλ’ αυτά, δεν μπορεί κανείς παρά να αναγνωρίσει ότι ο Σλοβένος με την περίεργη αγγλική προφορά μιλά απερίφραστα για τον κομμουνισμό. Όπως γράφει χαρακτηριστικά, «περισσότερο από λύση για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα, ο κομμουνισμός είναι το όνομα ενός προβλήματος, ένα όνομα για το δύσκολο καθήκον της υπέρβασης των φραγμών που επιβάλλει του πλαίσιο αγορά-και-κράτος, ένα καθήκον για το οποίο δεν υπάρχει διαθέσιμη καμιά εύκολη συνταγή».

(Δημοσιεύτηκε στο Πριν, 23-3-2013)

Advertisements

3 thoughts on “Αριστεροί όλου του κόσμου, ανασκουμπωθείτε

  1. Ο/Η chris84 λέει:

    «Ρατσιστικός λαϊκισμός» είναι ρε φίλε η Χρυσή Αυγή; Τι χρήση των εννοιών είναι αυτή; Για τους μαχαιροβγάλτες της συγκεκριμένης οργάνωσης οφείλουμε να μιλάμε ξεκάθαρα: κοινοί νεοναζί εγκληματίες είναι! Έλεος με την ελαφρότητα…

    • Κατ’ αρχάς, η αναφορά γίνεται για τον Ζίζεκ που μίλησε πριν την άνοδο της Χρυσής Αυγής για μια τάση – και έπεσε μέσα κατά τη γνώμη μου.
      Από την άλλη, διαφωνούμε, δεν είναι μόνο κοινοί νεοναζί εγκληματίες. Είναι και όπλο του συστήματος που φαίνεται να επηρεάζει ένα 10%.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s