Θεοδόσης Πελεγρίνης: Κάνουν το πανεπιστήμιο ΙΕΚ

pelegrinis13Την αδυναμία του διοικητικού μηχανισμού του Πανεπιστημίου Αθηνών να ανταποκριθεί στις στοιχειώδεις λειτουργικές ανάγκες του, αν φύγουν με διαθεσιμότητα οι υπάλληλοι σύμφωνα με τα κυβερνητικά σχέδια, εκθέτει με παραδείγματα ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Θεοδόσης Πελεγρίνης. Κατά την άποψή του οι εξελίξεις αυτές είναι προάγγελος ιδιωτικοποίησης των ΑΕΙ.

Εσείς ζητάτε διάλογο με το υπουργείο, όμως πόσο ειλικρινής είναι ένας διάλογος με τελελεσμένα, όπως ο κατάλογος των υπαλλήλων σε διαθεσιμότητα;

 Ζητούσαμε εδώ και πολύ καιρό διάλογο με το υπουργείο, για να να δούμε αν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την αιτία που έχει προκαλέσει αυτό το αδιέξοδο στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Δυστυχώς, ο υπουργός αρνήθηκε αυτό το διάλογο. Αφού την Πέμπτη με έναν τρόπο τελείως φαύλο δημοσιοποιήθηκε ο κατάλογος των ανθρώπων που μπαίνουν σε διαθεσιμότητα, ανακοίνωσε δημοσίως πρόσκληση να συζητήσουμε. Κάλεσε λοιπόν τα οκτώ πανεπιστήμια στα οποία εφαρμόζεται το μέτρο της διαθεσιμότητας, για λόγους εντυπώσεων. Εγώ ανταποκρίθηκα στην πρόσκληση του υπουργείου και κανονίστηκε να βρίσκομαι το πρωί του Σαββάτου στο γραφείο του υπουργού.

 Με τι θέσεις πάτε σε αυτή αυτή τη συνάντηση;

 Πηγαίνω με τη διάθεση να ακούσω τι έχει να πει ο υπουργός. Θα έχω στα χέρια μου την απόφαση της Συγκλήτου και ενδεχομένως την απόφαση των διοικητικών υπαλλήλων και θα δούμε τι μπορεί να γίνει.

 Αν αυτές οι διαθεσιμότητες υλοποιηθούν, τι εικόνα θα έχει το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών;

 Αυτή τη στιγμή υπηρετούν περίπου 1.300 υπάλληλοι. Αν εφαρμοστεί το μέτρο της διαθεσιμότητας, με δεδομένο ότι υπάρχουν υπάλληλοι που δεν ασκούν διοικητικό έργο, αλλά ερευνητικό καθώς βοηθούν καθηγητές, οι υπάλληλοι που θα μείνουν για να βοηθήσουν τους περίπου 2.000 διδάσκοντες στο εκπαιδευτικό και ερευνητικό τους έργο, τους 70.000 ενεργούς φοιτητές, τις 66 κλινικές σε δημόσια νοσοκομεία, τα 187 εργαστήρια, τις 33 βιβλιοθήκες και σπουδαστήρια, τις δομές φοιτητικής μέριμνας που περιλαμβάνει σίτιση, στέγαση και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, όλος αυτός ο όγκος εργασιών, θα εξυπηρετηθεί από 300 υπαλλήλους. Αυτή είναι η κατάσταση. Όταν λέμε ότι η λειτουργία του πανεπιστημίου τίθεται σε κίνδυνο με την εφαρμογή του μέτρου, κυριολεκτώ.

Στο Τμήμα Βιολογίας δεν έμεινε υπάλληλος να κάνει εγγραφές!

 Ποιες υπηρεσίες κινδυνεύουν περισσότερο;

 Όλοι οι τομείς. Να σας αναφέρω μερικά παραδείγματα: Έχουν απομακρυνθεί διαμιάς όλοι οι φύλακες και νυχτοφύλακες. Αυτή τη στιγμή το πανεπιστήμιο κινδυνεύει. Πριν λίγες μέρες ενημερώθηκα ότι πήγε να μπει φωτιά στη Θεολογική Σχολή. Πριν από δύο εβδομάδες με μια μεγάλη καταιγίδα κινδύνευσε να γίνει μια ζημιά στο πανεπιστήμιο, της τάξης άνω των 200.000 ευρώ. Τις προάλλες εκλάπη ένα καλώδιο αξίας 13.000 ευρώ. Ακόμη: Όλοι ζητούν να εγγραφούν οι φοιτητές. Στο Βιολογικό τμήμα, με την απομάκρυνση των υπαλλήλων δεν υπάρχει ούτε ένας στη γραμματεία. Πού θα πάει ο φοιτητής να απευθυνθεί; Στη Νομική από τους 17 υπαλλήλους μένουν μόλις 4. Καταργούνται βασικά στελέχη των οικονομικών υπηρεσιών. Στον ΕΛΚΕ, την υπηρεσία που διαχειρίζεται τα ερευνητικά προγράμματα, από τα οποία το Πανεπιστήμιο εισπράττει χρήματα για να υποστηρίξει τις ερευνητικές του ανάγκες, από τα 80 άτομα, μένουν μόλις 6! Είναι καταστροφή!

 Είναι αυτές οι εξελίξεις ο προάγγελος ιδιωτικοποίησης των υπηρεσιών αυτών;

 Ήδη στο Πανεπιστήμιο υπάρχουν εταιρείες για τη φύλαξη και την καθαριότητα. Βεβαίως, υπάρχουν και φύλακες που είναι υπάλληλοι για να υπάρχει η σχετική υπευθυνότητα. Υπάρχει μια στόχευση το πανεπιστήμιο να χάσει τον αξιόπιστο δημόσιο χαρακτήρα του. To 2007 ο Γιώργος Παπανδρέου, ως αρχηγός της αντιπολίτευσης, επιχείρησε να αλλάξει το άρθρο 16 του Συντάγματος. Τότε τελευταία στιγμή, αποτράπηκε το σχέδιο αυτό. Όταν όμως έλαβε την εξουσία, ψηφίστηκε ο νόμος 4009 και ακολούθησε ο νόμος 4076, οι καλούμενοι νόμοι Διαμαντοπούλου και Αρβανιτόπουλου, οι οποίοι ακριβώς έχουν σαν στόχο την εξώθηση του πανεπιστημίου μας σε έναν ιδιωτικό φορέα. Υπάρχουν άνθρωποι που υποστηρίζουν ότι θα πρέπει να υπάρχουν στη χώρα μας και ιδιωτικά πανεπιστήμια. Να το δεχτώ. Να δεχτώ όμως ιδιωτικά πανεπιστήμια αξιόπιστα. Διότι αυτό που θα γίνει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών με την εφαρμογή αυτού του σφαγιαστικού μέτρου, είναι το Πανεπιστήμιο Αθηνών όχι να γίνει ιδιωτικό, αλλά ΙΕΚ. Κυριολεκτώ.

 Πώς συνδυάζεται αυτή η επιμονή στις απολύσεις με τα δάκρυα για την ποιότητα των πανεπιστημιακών σπουδών;

 Υποκρισία είναι η μόνη λέξη. Αυτή τη στιγμή, το Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπως και αυτό της Θεσσαλονίκης, το Πολυτεχνείο και των Πατρών, είναι μέσα στο 1% των καλύτερων πανεπιστημίων του κόσμου, όποιες μετρήσεις κι αν δει κανείς. Έρχονται λοιπόν αυτό το πανεπιστήμιο με τα όποια προβλήματα έχει λόγω υποχρηματοδότησης, έλλειψης προσωπικού, με αυτό το πλήγμα να το μετατρέψει από έναν αξιόπιστο δημόσιο εκπαιδευτικό φορέα σε ΙΕΚ. Τα μόνα πανεπιστήμια εδώ στην Ελλάδα που φέρουν στον τίτλο τους το επίθετο «εθνικό» είναι το Καποδιστριακό και το Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Αυτά τα ιδρύματα όπως δείχνει και το όνομά τους επιτελούν έναν εθνικό ρόλο.

 Ύστερα από όλα αυτά, πόσο κοντά πιστεύετε ότι είναι τα δίδακτρα στις προπτυχιακές σπουδές;

 Άμεσα. Θυμηθείτε τα λόγια μου ότι αν εφαρμοστεί το μέτρο αυτό, το επόμενο στάδιο είναι να πληρώνουν την εγγραφή τους οι φοιτητές και τελικά θα γίνουν τα ΑΕΙ ιδιωτικοί φορείς. Το 2009, που άρχισε η κρίση, η χρηματοδότηση από το κράτος ήταν 34 εκατομμύρια ευρώ. Πέρσι ήταν 15 εκατομμύρια και του χρόνου δεν ξέρω πού θα πάνε. Καταλαβαίνετε ότι το επόμενο βήμα είναι να σταματήσει η χρηματοδότηση και να οδηγηθούμε σε άλλες πηγές εσόδων.

Και πώς θα παρακαμφθεί η συνταγματική απαγόρευση;

 Γιατί τώρα τηρείται το Σύνταγμα; Τηρούνται οι νόμοι; Μου δίνουν την εντύπωση ότι νομοθετούν για να παρανομούν υπό την κάλυψη του νόμου. Όλη αυτή η ιστορία της διαθεσιμότητας είναι έωλη νομικά από κάθε άποψη. Αρκεί να σας πω τι έγινε την Πέμπτη. Τη μοριοδότηση των υπαλλήλων την έκανε μια επιτροπή που ορίστηκε από το υπουργείο. Τους κάλεσαν αιφνιδίως το βράδυ της Πέμπτης να εγκρίνουν τις καταστάσεις των προς διαθεσιμότητα υπαλλήλων. Τα μέλη της Επιτροπής διαπίστωσαν ότι ενώ ο υπουργός δήλωσε πως μόνο 14 άνθρωποι προσλήφθηκαν με ΑΣΕΠ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, τελικώς είχαν δηλώσει 200 άνθρωποι ότι προσλήφθηκαν μέσω ΑΣΕΠ. Ζήτησαν δύο μέλη της επιτροπής να γίνει έλεγχος και η απάντηση της εκπροσώπου του ΑΣΕΠ ήταν «όχι» καλώντας τα μέλη της Επιτροπής να παραιτηθούν. Εκείνοι δεν παραιτήθηκαν και ο υπουργός μέσα σε δύο ώρες συνέταξε υπουργική απόφαση με την οποία έδιωξε τα δύο αυτά μέλη της επιτροπής. Μάλιστα δεν διόρισε τους αναπληρωματικούς τους, που είναι από το Πολυτεχνείο, αντιθέτως όρισε δύο στελέχη του υπουργείου. Είναι σαφές ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι που αισθάνονται αδικημένοι θα στραφούν στη δικαιοσύνη και ο ένας εναντίον του άλλου. Αυτό θέλουν λοιπόν, τον κανιβαλισμό; 

Η φοιτητική ζωντάνια κρατά τη Χρυσή Αυγή εκτός ΑΕΙ

Τα δίδακτρα προ των πυλών 

 Τα ελληνικά πανεπιστήμια υπερασπίζονται με ρομαντισμό μια εποχή του πανεπιστημίου που αρκετοί λένε ότι ανήκει στο παρελθόν: Το ανθρωπιστικό φορτίο της επιστήμης και η αντίληψη περί ολόπλευρης ανάπτυξης του νέου επιστήμονα. Την ίδια στιγμή ο χώρος αναπτύσσεται με ρυθμούς αγοράς. Μήπως αυτή η αντίληψη βγαίνει σε βάρος των αποφοίτων σας;

 Όχι, διαφωνώ με την άποψη αυτή. Πιστεύω και δεν είναι μόνο δική μου άποψη αυτή ότι επειδή σήμερα οι εξελίξεις μέσα στην αγορά και την κοινωνία είναι ταχύτατες, δεν μπορεί κάποιος να πάρει μια εκπαίδευση που θα είναι επικεντρωμένη σε ένα συγκεκριμένο ειδικό τομέα, διότι την επόμενη στιγμή αυτός ο τομέας θα έχει ξεπεραστεί. Αυτό είναι το χαρακτηριστικό των ΙΕΚ. Πρέπει να βγάζεις επιστήμονες που θα έχουν μια ευρεία υποδομή ώστε να μπορούν να μεταπηδούν από τον ένα κλάδο στον άλλο. Η νοοτροπία της εξειδίκευσης υπήρχε στις δεκαετίες του ’60 και ’70, αλλά μετά άλλαξε. Υπολογίζεται ότι ένας νέος επιστήμονας θα αλλάξει στη ζωή του περί τις επτά φορές επάγγλεμα. Για να το κάνει αυτό πρέπει να έχει μια ισχυρή υποδομή και αυτό το προσφέρει μια παιδεία ευρεία και ολόπλευρη.

 Πώς σχολιάζετε τις θέσεις ότι το πανεπιστήμιο έχει γίνει άντρο βίας;

 Έχει κατηγορηθεί το πανεπιστήμιο ότι εντός του συμβαίνουν έκτροπα μετά τη μεταπολίτευση. Τα έχω καταγγείλει και δεν τα δέχομαι. Πρέπει όμως να πω ότι τα τρία τελευταία χρόνια οι καταλήψεις και οι βίαιες ενέργειες είναι μετρημένες στα δάκτυλα του ενός χεριού. Η μόνη κατάληψη που έγινε ήταν για το νόμο Διαμαντοπούλου επί ένα μήνα, όπου οι φοιτητές πάλευαν για το μέλλον τους. Εγώ θέλω φοιτητές ενεργούς έστω και με τον κίνδυνο κάποιας συμπεριφοράς που φεύγει από τα όρια, γιατί έτσι αισθάνομαι πιο ασφαλής. Δεν σας κάνει εντύπωση ότι ο μόνος δημόσιος χώρος στον οποίο δεν έχει διεισδύσει η Χρυσή Αυγή είναι το πανεπιστήμιο; Εγώ θέλω φοιτητές που να είναι ζωντανοί, με τα επιχειρήματά τους και τις αντιδράσεις τους, που πρέπει βέβαια να κρατούνται σε ένα όριο και να μη δημιουργούν βίαια αποτελέσματα. Αλλά προτιμώ φοιτητές που είναι ζωντανοί παρά φοιτητές «ντουλάπες». Στα σχολεία αντιθέτως, όπου τα παιδιά δεν έχουν την ωριμότητα και τις ανησυχίες των φοιτητών, τέτοια ρεύματα αναπτύσσονται.

(Δημοσιεύτηκε στο Πριν, 24-11-2013)

Χρήστος Κάτσικας: Πυκνώνουν τα πίσω θρανία

Την «γκρίζα ζώνη» των 8.000 μαθητών ετησίως που δεν τελειώνουν καν την υποχρεωτική εκπαίδευση του Γυμνασίου, αναδεικνύει με αφορμή τα αποτελέσματα των πανελληνίων εξετάσεων ο  Χρήστος Κάτσικας, εκπαιδευτικός ερευνητής και υπεύθυνος της ιστοσελίδας Άλφα Βήτα.  Όπως τονίζει, το δημόσιο σχολείο όλο και περισσότερο λειτουργεί σαν σιδηροδρομική εταιρεία, που ελέγχει μόνο αν τηρούνται τα ωράρια, αναπαράγοντας τις ταξικές διαφοροποιήσεις.

Ποιες κοινωνικές τάσεις δείχνουν στο σώμα των υποψηφίων τα φετινά αποτελέσματα των πανελλαδικών εξετάσεων;

Και αυτές οι εξετάσεις, όπως και των προηγούμενων χρόνων, έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: Υπάρχει ένα μεγάλο τμήμα παιδιών που πάντοτε βρίσκονται κάτω από τη βάση, δηλαδή γράφουν κάτω από 10.000 μόρια και τα οποία είναι κάθε χρονιά το ένα τρίτο. Αυτό το τμήμα παιδιών είναι διαπιστωμένο 100% ότι έχει κοινή κοινωνική ταυτότητα. Αν ψάξει κανείς τα αποτελέσματα στο Λεκανοπέδιο, έχει διαπιστωθεί ότι είναι εντελώς διαφορετικές οι επιδόσεις για παράδειγμα στην Αγία Παρασκευή και το Κερατσίνι ή στο Αιγάλεω και τη Βούλα. Η αποτυχία έχει ταξικό προσδιορισμό και αυτό φαίνεται όταν κανείς ψάξει ποιος μπαίνει στο πανεπιστήμιο και ποιος στο ΤΕΙ. Είναι ξεκάθαρο ότι η είσοδος στα ΑΕΙ και ΤΕΙ φέρνει μεγάλα ποσοστά παιδιών από μεσαίες κοινωνικές κατηγορίες στις καλές σχολές, ενώ αντίθετα, στα ΤΕΙ και σε σχολές δεύτερης ταχύτητας, όπως το Πάντειο και η Θεολογική, συσσωρεύεται η εργατική τάξη, όση κατορθώνει να μπει και η ύπαιθρος. Αυτό διαπιστώθηκε και φέτος. Βέβαια τα τελευταία χρόνια φαίνεται καθαρά ότι τα θέματα εκπέμπουν ένα σήμα: Υπάρχουν θέματα που δεν είναι για όλους, αλλά για όσους έχουν μορφωτικές κοινωνικές αποσκευές και γι’ αυτούς που έχουν να πληρώσουν από πολύ νωρίς φροντιστηριακά στέγαστρα. Αυτό φάνηκε και φέτος, από το γεγονός ότι υπήρχαν θέματα που δεν μπορούσε κανείς να τα αντιμετωπίσει αν περιοριζόταν στο σχολείο. Ήταν θέματα που απαιτούσαν φροντιστηριακό εμβολιασμό.
Και φέτος διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν θέματα που δεν είναι για όλους, αλλά για όσους έχουν να πληρώσουν από πολύ νωρίς φροντιστηριακά στέγαστρα
Όλο το εκπαιδευτικό σύστημα λοιπόν κινείται γύρω από τις πανελλήνιες εξετάσεις;
Κάθε χρόνο γίνεται μια δημόσια συζήτηση για τις πανελλήνιες εξετάσεις και μιλάμε για επιτυχόντες και αποτυχόντες. Από αυτή την εικόνα κρύβεται ότι υπάρχει μια γκρίζα ζώνη στο σχολείο, 7-8 χιλιάδες παιδιά κάθε χρόνο που δεν έχουν δυνατότητα ούτε καν να πάρουν μέρος στις εξετάσεις. Ενώ έχουν περάσει 37 χρόνια από τότε που έγινε υποχρεωτική η εννιάχρονη εκπαίδευση τα παιδιά αυτά δεν τελειώνουν ούτε καν το Γυμνάσιο. Αυτό το κομμάτι εξαφανίζεται στατιστικά. Και εδώ ο χαρακτήρας είναι ταξικός. Και να μη βλέπαμε τα επαγγέλματα των γονέων, γνωρίζουμε πού εντοπίζεται αυτή η διαρροή: Εκεί που είναι θεριεμένη η ανεργία, στις αγροτικές περιοχές, στις υποβαθμισμένες περιοχές του κέντρου.
 Σήμερα είναι ψαλιδισμένες περισσότερο από ποτέ οι προσδοκίες των μαθητών
Οι δηλώσεις προτίμησης των μαθητών αντανακλούν κάποιες προσδοκίες για το μέλλον. Πώς διαμορφώνονται αυτές οι προσδοκίες σήμερα;
Η οικονομική κρίση έχει θίξει μεγάλα τμήματα του πληθυσμού και ορισμένα από αυτά υποχωρούν σχολικά. Μεγαλώνει το κομμάτι των παιδιών που για να το πούμε σχηματικά κάθονται στο τελευταίο θρανίο και δεν έχουν πλέον κίνητρο και δυνατότητα να κάνουν παρατεταμένες σπουδές ή σπουδές εκτός του τόπου μόνιμης κατοικίας. Το κυριότερο όμως είναι ότι είναι ψαλιδισμένες περισσότερο από ποτέ οι προσδοκίες. Πριν 30 χρόνια θριάμβευαν σχολικά και οι λαϊκές τάξεις, γιατί υπήρχε το κίνητρο να ξεφύγει κανείς από τη μιζέρια μέσω της πανεπιστημιακής σχολής. Και επίσης πριν 30 χρόνια υπήρχε μια Αριστερά που σε επίπεδο κοινωνικό φώτιζε με την πολιτικοποίηση τους μαθητές. Σήμερα αυτά βρίσκονται σε υποχώρηση και αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο μεγάλα τμήματα του πληθυσμού, ιδιαίτερα από τις λαϊκές τάξεις, να αισθάνονται ξένα από την προσδοκία να μπουν στα πανεπιστήμια.
Γνωρίζουμε ότι λόγω κρίσης έχει συρρικνωθεί η ιδιωτική εκπαίδευση. Το δημόσιο σχολείο ανταποκρίνεται στον ρόλο του;
Οι εκπαιδευτικοί τα τελευταία χρόνια είναι χτυπημένοι οικονομικά, κοινωνικά, έχουν πάνω τους όλα τα βέλη της κριτικής από την κοινή γνώμη. Έχει αρχίσει να πέφτει ο ενθουσιασμός ακόμη και σε μικρές ηλικίες. Από την άλλη μεριά οι μαθητές, σήμερα όσο ποτέ, έχουν χωριστεί κάθετα: Υπάρχουν τα άλογα κούρσας, ένα μικρό κομμάτι που έρχεται στο σχολείο να νομιμοποιήσει όσα έχει πάρει από την οικογένειά του. Και υπάρχουν οι ουραγοί, το κομμάτι που κάθεται στα τελευταία θρανία και μεγαλώνει όλο και περισσότερο γιατί αντιμετωπίζεται λάθος από ένα σχολείο το οποίο λειτουργεί σαν μια σιδηροδρομική εταιρεία: Το μόνο που ενδιαφέρει είναι να τηρηθούν τα ωράρια. Το σχολείο δεν αντιμετωπίζει αυτό τον πληθυσμό που έχει ζητήματα, δεν του λύνει το πρόβλημα.
 Κάθε υπουργός ακολουθεί πιστά τις οδηγίες της ΕΕ
Οι αλλεπάλληλες αλλαγές στο εξεταστικό σύστημα υπηρετούν μια συγκεκριμένη στρατηγική ή γίνονται στην τύχη;
Τα τελευταία 15 χρόνια όλες οι αλλαγές που έχουν γίνει είναι καρμπόν από τις οδηγίες που έρχονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΕ δίνει μια κατεύθυνση και κάποια στιγμή την τροποποιεί, πάντα χειροτερεύοντας τους όρους του σχολείου. Το ελληνικό σύστημα, επειδή έχει κάποιες αρτηριοσκληρώσεις, που ορισμένες κατά τη γνώμη μου είναι θετικές, αργεί να τις ενσωματώσει. Δεν είναι τυχαίο ότι οι τελευταίες αλλαγές που διακηρυκτικά έγιναν γνωστές, μιλούν για ένα Λύκειο που θα έχει από την πρώτη του τάξη μέχρι την τελευταία, πανελλήνιου τύπου εξετάσεις. Γνωρίζουμε πάρα πολύ καλά ότι αν αυτό πραγματοποιηθεί, θα έχει δύο αποτελέσματα: Πρώτον, θα μεγαλώσει η σχολική «θνησιμότητα», γιατί όταν βάζεις ίδια θέματα από το Πέραμα ως την Κηφισιά και από τα Χανιά μέχρι τα αγροτικά χωριά της Ορεστιάδας, είναι προφανές ότι ένα μεγάλο τμήμα παιδιών από τις λαϊκές τάξεις δεν θα ανταποκριθεί. Δεύτερον, αυτή η αλλαγή στο Λύκειο θα γίνει μια θηλιά και για τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι με βάση αυτά που λέει η ΕΕ, θα αξιολογούνται στη βάση των επιδόσεων των μαθητών τους. Ένας καθηγητής λοιπόν που βρίσκεται σε ένα Εσπερινό Λύκειο στο Μοσχάτο και ένας που υπηρετεί σε ένα πρωινό σχολείο στη Νέα Σμύρνη θα αξιολογηθούν με βάση τα αποτελέσματα των μαθητών, που βέβαια είναι γνωστά πριν γίνουν οι εξετάσεις. Είναι φανερό ότι τις αλλαγές που γίνονται στο εκπαιδευτικό σύστημα δεν τις ανακαλύπτει ένας υπουργός, αλλά ουσιαστικά ο υπουργός έρχεται να ακολουθήσει πιστά τις οδηγίες που βγαίνουν από αλλού.
Η τελευταία μεγάλη στιγμή του εκπαιδευτικού κινήματος ήταν η ματαίωση της συνταγματικής αναθεώρησης του άρθρου 16. Τώρα έχει αναδειχτεί στην κυβέρνηση μια πολιτική δύναμη που υποστηρίζει προγραμματικά τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Είμαστε κοντά σε κάτι τέτοιο;
Κατ’ αρχάς και οι τρεις πολιτικές δυνάμεις που συμμετέχουν στην κυβέρνηση είναι θιασώτες των ιδιωτικών πανεπιστημίων. Στο πίσω μέρος των σχεδίων τους είναι να ιδιωτικοποιήσουν τα δημόσια. Ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο κοστίζει και δεν υπάρχει η πελατεία στην Ελλάδα για να το συντηρήσει. Θέλουν να προχωρήσουν αυτό που προωθείται σε μεγάλο μέρος της ΕΕ, να βάλουν δηλαδή δίδακτρα στα δημόσια ΑΕΙ. Αυτό το μεθοδεύουν όχι με μια ντιρεκτίβα, αλλά στραγγαλίζοντας τις πανεπιστημιακές σχολές με την υποχρηματοδότηση. Έτσι τις σπρώχνουν να διαλέξουν μία από τις δύο κατευθύνσεις: Ή να κλείσουν ή να θεσπίσουν ένα είδος διδάκτρων. Βέβαια δίδακτρα υπάρχουν ήδη στα ελληνικά ΑΕΙ, αλλά είναι αθέατα. Είναι τα χρήματα που πληρώνει κανείς για τα βιβλία, για το νοίκι όταν πάει σε άλλη πόλη, για τη σίτιση.
Ιδεολογική και οργανωτική υπεροπλία της Χρυσής Αυγής στα σχολεία
Οι τελευταίες εκλογές αποτύπωσαν ορισμένες πολιτικές μετατοπίσεις στην ελληνική κοινωνία. Ήταν αυτές φανερές στις σχολικές αίθουσες;
Αυτό που είδαμε στις αίθουσες και διαπιστώσαμε καθυστερημένα γιατί δεν μπορούσαμε να το πιστέψουμε είναι πως ένα μεγάλο κομμάτι νεολαίας ελκύονταν από ιδέες ταυτόσημες με αυτές που πρόβαλλε η Χρυσή Αυγή. Αποτέλεσμα ήταν πως σε συζητήσεις που γίνονταν ειδικά από τον Ιανουάριο και μετά, ξεπρόβαλαν μαθητές, κυρίως από περιοχές χτυπημένες από την ανεργία και τη φτώχεια, που υποστήριζαν τα συνθήματα της Χρυσής Αυγής: Ότι οι μετανάστες φταίνε για όλα, τι θέλουν οι Πακιστανοί στην πατρίδα μας, όλοι οι πολιτικοί είναι διεφθαρμένοι, αυτό που χρειάζεται είναι να τους τσακίσουμε στο ξύλο, να καεί το μπουρδέλο η Βουλή. Εκείνη την περίοδο σημειώνω, στις αρχές του χρόνου, δεν μπορούσαμε να διαπιστώσουμε αν υπάρχουν οργανωμένες ομάδες της Χρυσής Αυγής. Σήμερα στα σχολεία μπορεί κανείς εύκολα να δείξει ότι το περισσότερο οργανωμένο κομμάτι είναι η Χρυσή Αυγή και όχι η Αριστερά. Από τις εκλογές και έπειτα, η συζήτηση γύρω από το φαινόμενο αυτό μονοπωλεί και τους συλλόγους διδασκόντων. Και είναι κάτι πολύ ανησυχητικό.
Το ψηφιακό σχολείο που εξαγγέλλεται έρχεται ως κάτι πρωτοποριακό. Εκτιμάτε ότι μπορεί να καταργηθεί το βιβλίο;
Αν ζούσαμε σε μια κοινωνία με άλλες κατευθύνσεις, η τεχνολογία ως συμπληρωματική της διαδικασίας της μόρφωσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί και να είναι αποδοτική. Καθετί όμως στη θέση που του αρμόζει. Για τα περί διαδραστικών πινάκων και ψηφιακού σχολείου είναι σαν να λέμε «τι του λείπει του ψωριάρη, φούντα με μαργαριτάρι». Υπάρχουν εκατοντάδες σχολεία που μπορεί να διαθέτουν διαδραστικούς πίνακες, την ίδια στιγμή όμως δεν διαθέτουν χαρτί για την τουαλέτα, έχουν σπασμένα τζάμια και παρακαλούν την τοπική και την κεντρική εξουσία να φέρει πετρέλαιο για τον χειμώνα. Επίσης, υπάρχει μια λογική σε αυτές τις αλλαγές ότι το βιβλίο κοστίζει. Πάμε σε μια άλλου είδους σχέση με τη γνώση που λέει ότι δεν χρειάζεται μια βασική γνώση, ένα σώμα γνώσεων σε κάθε γνωστικό αντικείμενο και πάνω σε αυτό να προχωρήσεις αλλά κάθε μαθητής να την πλάθει μόνο του. Πώς; Αγοράζει τον υπολογιστή και του λες ψάξε, βρες, κοίτα. Ένας μαθητής χωρίς να έχει καθοδήγηση, είναι προφανές ότι αν κινηθεί στο διαδίκτυο, αυτό που θα ανακαλύψει δεν θα έχει σχέση με τη γνώση. Μπορεί να είναι μια δική του εκδοχή της ιστορίας αλλά δεν θα έχει σχέση με αυτό που έχει καθοριστεί από την επιστήμη. Είναι πολύ σοβαρό ζήτημα. Έγινε βέβαια και μια προσπάθεια να σταματήσουν να δίνονται βιβλία στα σχολεία και στα πανεπιστήμια, είμαστε σε ένα διάλειμμα τώρα. Το άλλοθι ήταν ότι με το διαδίκτυο και τους υπολογιστές δεν χρειάζονται. Αυτή η προσπάθεια είναι και δραχμοφονική στο πλαίσιο των περικοπών, αλλά είναι και χτύπημα στον πυρήνα των γνώσεων. Σκοπός είναι βγάλει έναν μαθητή που θα έχει ψίχουλα κατάρτισης, αλλά δεν θα μπορεί να κάνει ανάγνωση της κοινωνίας και της φύσης.
(Δημοσιεύτηκε στο Πριν, 1-7-2012)

Κλείνουν τα σχολεία για οικονομία!


Συνενώσεις και συγχωνεύσεις 1.933 συνολικά σχολείων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης δρομολόγησε το υπουργείο Παιδείας. Για να υπάρχει μέτρο σύγκρισης, συνολικά στη χώρα λειτουργούν περίπου 16.000 μονάδες. Τα υπό συγχώνευση σχολεία θα φτάσουν τα 877. Αυτό σημαίνει ότι ο νέος σχολικός χάρτης θα βάλει λουκέτο στο 14% των σχολικών μονάδων της χώρας. Οι περισσότερες συγχωνεύσεις αφορούν την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, όπου από 1.523 Δημοτικά, πλέον θα λειτουργούν μόλις 672. Επίσης συγχωνεύονται ή συνενώνονται και 410 Γυμνάσια και Λύκεια σε όλη τη χώρα.

Η επίσημη άποψη

Σύμφωνα με την ηγεσία του υπουργείου Παιδείας, τα κριτήρια για την επιλογή των υπό συγχώνευση ή κατάργηση σχολείων υπήρξαν αποκλειστικά παιδαγωγικά και «στοχεύουν στην αναβάθμιση της ποιότητας στη δημόσια εκπαίδευση», με τη δημιουργία σχολείων που «εξασφαλίζουν τις απαιτούμενες υποδομές». Η κυβέρνηση δεν παρέλειψε να σημειώσει ότι οι συνενώσεις θα επιφέρουν και «ορθολογική αξιοποίηση του εκπαιδευτικού δυναμικού», το οποίο σύμφωνα με την ίδια πηγή, ήταν κατανεμημένο με άνισο τρόπο λόγω της ύπαρξης πολλών ολιγοθέσιων και κατακερματισμένων σχολικών μονάδων.

Όπως επιχειρηματολόγησε με άρθρο της στην εφημερίδα Τα Νέα, η υφυπουργός Παιδείας Εύη Χριστοφιλοπούλου, που είναι και υπεύθυνη για το πρόγραμμα, «η λογική του κάθε χωριό, κάθε γειτονιά και σχολείο ή μικρά σχολεία στο ίδιο κτίριο ή αυλή, σταματά εκεί όπου το σχολείο δεν έχει το μέγεθος για να παρέχει ποιοτική και ολοκληρωμένη παιδεία». Η υφυπουργός ακόμα υποστηρίζει ότι «η μεταρρύθμιση του Καλλικράτη δημιουργεί ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για ένα νέο σχολικό χάρτη. Ο κυρίαρχος λόγος όμως είναι πάντα εκπαιδευτικός. Επιχειρούμε το αυτονόητο: σχολεία όπου η κάθε τάξη να έχει το δάσκαλό της, χωρίς να πρέπει ο εκπαιδευτικός να διδάξει δύο, τρεις, ακόμα και έξι τάξεις ταυτόχρονα».

Στην πραγματικότητα, τα ελατήρια για τον «εκπαιδευτικό Καλλικράτη» ήταν οικονομικά και όχι παιδαγωγικά. Στην Καρδίτσα καταργείται το 44% των Γυμνασίων και Λυκείων, στις Σέρρες το 42,6% ενώ στην Αττική το 19,1%, σχεδόν 1 στα 5 σχολεία. Η επίκληση της υφυπουργού στην «ορθολογική αξιοποίηση του εκπαιδευτικού δυναμικού» αποκρύβει την απόφαση της κυβέρνησης να σταματήσει με κάθε κόστος τους ρυθμούς πρόσληψης μόνιμων εκπαιδευτικών, ενδεχομένως δε να είναι πρελούδιο και για την αλλαγή των εργασιακών σχέσεων του κλάδου. Σε κάθε περίπτωση, όπως φαίνεται εκ του αποτελέσματος, το κόστος της δημόσιας εκπαίδευσης ήταν αυτό που έθεσε σε κίνηση το μηχανισμό της συγκεκριμένης μεταρρύθμισης. Εκ των υστέρων «εφευρέθηκε» η παιδαγωγική δικαιολογία για τις ειλημμένες αποφάσεις. Στα Νότια Προάστια ξεχωρίζει η κατάργηση του 2ου ΓΕΛ Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Ελληνικού. Επίσης, στην Ηλιούπολη συγχωνεύονται 8 Δημοτικά και 2 Γυμνάσια.

Η σκληρή πραγματικότητα

Η επόμενη μέρα των συγχωνεύσεων πάντως, μόνο προβλήματα και πρόσθετες έγνοιες φέρνει για τους γονείς και τους μαθητές της χώρας. Όπως είναι προφανές, η κατάργηση σχολικών μονάδων σημαίνει αυτόματα ότι δυσχεραίνεται η πρόσβαση των μαθητών στα σχολεία τους. Γενικευμένο είναι το φαινόμενο να κλείνουν μικρά Δημοτικά σχολεία σε χωριά, αναγκάζοντας τους μαθητές σε καθημερινά δρομολόγια, τα οποία εκτός από πολύωρη ταλαιπωρία κάθε μέρα, μπορεί να προσθέσουν και οικονομικά βάρη στις οικογένειές τους. Κανείς φυσικά από την κυβέρνηση δεν ισχυρίζεται αυτή τη στιγμή ότι το κόστος των μετακινήσεων θα το επωμιστούν οι οικογένειες, όμως αυτό το ενδεχόμενο δεν αποκλείεται για το προσεχές μέλλον. Αν μάλιστα υιοθετηθεί ένα σενάριο που θα «φορτώσει» τις μετακινήσεις των μαθητών αποκλειστικά στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, η οποία ήδη χάνει το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησής της από το κράτος, τότε είναι εύκολο να υποθέσουμε ότι οι τοπικοί άρχοντες σύντομα θα σηκώσουν τα «χέρια ψηλά», λέγοντας στους γονείς ότι «δεν υπάρχει περιθώριο». Άλλωστε ανάλογα φαινόμενα ήδη έχουν κάνει την εμφάνισή τους, όπως σ’ ένα Νηπιαγωγείο στην Κομοτηνή, που δεν είχε χρήματα να αγοράσει πετρέλαιο θέρμανσης και έτσι η προϊστάμενη ζήτησε από τους γονείς να συνεισφέρουν 10 ευρώ ο καθένας για να λειτουργήσουν τα καλοριφέρ…

Επιπλέον, η κατάργηση του «σχολείου του χωριού» συνιστά απειλή και για τη διακοπή ακόμα της φοίτησης για πάρα πολλά παιδιά που ζουν κυρίως στην περιφέρεια. Η εγγύτητα του σχολείου και η προσωπική πολλές φορές επαφή του δασκάλου με τους μαθητές και τους γονείς, συνιστά σε αρκετές περιπτώσεις το ισχυρότερο κίνητρο για να μη διακόπτεται η φοίτηση μαθητών που προέρχονται από οικογένειες που δεν ιεραρχούν τη μόρφωση σε πρώτιστο αγαθό. Όταν λοιπόν αντί για κίνητρα, μπαίνουν εμπόδια, τότε η σχολική διαρροή ενδέχεται να αυξηθεί.

Όμως και η ίδια η εκπαίδευση επιβαρύνεται πολύ. Τα συγχωνευμένα «νέα σχολεία» θα στεγάζονται στα ίδια παλιά και πολλές φορές ακατάλληλα κτίρια. Είναι τα κτίρια χωρίς επαρκείς και κατάλληλους χώρους άθλησης, χωρίς υποδομές για τους μαθητές με αναπηρίες, χωρίς ευρύχωρες και ασφαλείς αυλές, με τη μόνη διαφορά ότι τώρα οι ίδιες υποδομές θα στεγάζουν πολύ μεγαλύτερο αριθμό μαθητών και άρα η φθορά τους θα επιταχύνεται και τα προβλήματά τους θα μεγεθύνονται! Πλευρά άλλωστε σημαντική των συγχωνεύσεων είναι η αύξηση του αριθμού των μαθητών ανά τάξη. Το υπουργείο υποστηρίζει ότι κάτι τέτοιο δεν θα γίνει, όμως τα «μαθηματικά» δεν βγαίνουν. Η κυβέρνηση παρουσιάζει σαν «εγγύηση» ότι οι τάξεις δεν θα έχουν πάνω από 30 μαθητές, την ίδια ώρα που αποκρύβει ότι οι τάξεις που σήμερα είχαν λιγότερους μαθητές και κατά γενική ομολογία εξασφάλιζαν τις ιδανικότερες συνθήκες για καλό μάθημα, θα εκλείψουν εντελώς.

Η επικοινωνιακή εκστρατεία του υπουργείου (που αγγίζει τα όρια της …προπαγάνδας) παραλείπει να αναφέρει άλλο ένα σοβαρό στοιχείο: Ότι πολύ δύσκολα θα χτιστούν νέα σχολεία. Αρκεί και μόνο το παράδειγμα του Δημοτικού Σχολείου της Βάρης, το οποίο δεν παραδίδεται στην πόλη εδώ και ένα χρόνο παρόλο που είναι έτοιμο, επειδή δεν έχει εξοφληθεί ο κατασκευαστής! Πρόκειται για ένα ολοκαίνουριο κτίριο, με νέα υλικά (πίνακες, θρανία κ.λπ.) που λόγω της κρατικής …αδεκαρίας, αφήνεται να μαραζώσει και να παραδοθεί στη φθορά του χρόνου και της αχρηστίας. Τα νέα σχολεία λοιπόν μπορούν να χρηματοδοτηθούν αποκλειστικά μέσω ΕΣΠΑ, δηλαδή με κοινοτικούς πόρους.

900 εκατ. ευρώ ομολόγησε ότι περιέκοψε από τις δαπάνες για την Παιδεία η Άννα Διαμαντοπούλου, αποκαλύπτοντας τα πραγματικά κίνητρα των μεταρρυθμίσεων

Το «ψηφιακό» σχολείο

Οι δραματικές συγχωνεύσεις συνδυάζονται με τα προγράμματα για το «ψηφιακό σχολείο». Η φιλολογία περί ψηφιακού σχολείου αποσκοπεί στο να εντυπωσιάσει αλλά και να παραπλανήσει την κοινή γνώμη, αφού οι εξαγγελίες δεν περιλαμβάνουν τις αναγκαίες παιδαγωγικές μεθόδους που θα οργανώσουν αυτό το πρόγραμμα. Καλλιεργείται η ψευδαίσθηση ότι με το διαδραστικό πίνακα, το «ηλεκτρονικό βιβλίο», το ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικό και τον προσωπικό υπολογιστή των μαθητών μπορούν να καταργηθούν τα παραδοσιακά μέσα, όπως η διά ζώσης διδασκαλία, το βιβλίο, η σχολική κοινωνικοποίηση.

Ασφαλώς, θα «βόλευε» μια πιστή κυβέρνηση στα μνημόνια και στους «σιδερένιους νόμους» της δημοσιονομικής πειθαρχίας να καταργήσει πλήρως όλα τα σχολεία, να απολύσει τους εκπαιδευτικούς και να οργανώσει τη δημόσια εκπαίδευση δίνοντας ένα λάπτοπ σε κάθε μαθητή, λέγοντάς του να μπαίνει στο ίντερνετ και να «κατεβάζει» ασκήσεις για να μάθει γράμματα. Στην πραγματικότητα, τα νέα μέσα μπορούν να έχουν ένα βοηθητικό ρόλο στην εκπαιδευτική διαδικασία αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να την αντικαταστήσουν. Η σύνδεσή τους λοιπόν με την κατάργηση των σχολικών μονάδων είναι εντελώς αυθαίρετη.

Δεν γίνεται όμως χωρίς σκοπιμότητες. Ήδη μελετάται η κατάργηση του Οργανισμού Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων, που για δεκαετίες παρείχε στους μαθητές δωρεάν τα εκπαιδευτικά βιβλία. Οι τροχιοδεικτικές βολές για μια τέτοια εξέλιξη ήδη έχουν ριχτεί και δεν πρέπει να θεωρείται μακρινή η μέρα όπου τα βιβλία θα αγοράζονται από τους όλους τους μαθητές των δημόσιων σχολείων, όπως συμβαίνει σήμερα στα ιδιωτικά σχολεία. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, και συγκεκριμένα στην Καλιφόρνια, οι μαθητές πήραν φέτος όλα τα σχολικά βιβλία τους σε «στικάκι», σε φορητό δηλαδή μέσο αποθήκευσης ψηφιακών αρχείων, ώστε να τα διαβάσουν στην οθόνη του υπολογιστή και να τα τυπώσουν στον εκτυπωτή του γραφείου τους αν θέλουν. Μπορεί για κάποιους αφελείς αυτή η εξέλιξη να συνιστά μετάβαση σε κάποια μοντέρνα εποχή, στην πραγματικότητα όμως αυτή η κίνηση μπορεί να έχει απρόβλεπτες συνέπειες για την ίδια τη μόρφωση.

Αν πραγματοποιηθούν τα χειρότερα σενάρια, τότε όχι μετάβαση στο ψηφιακό μέλλον, αλλά οπισθοδρόμηση στις μαύρες μεταπολεμικές δεκαετίες θα έχει συντελεστεί. Συγκεκριμένα, στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1960, όταν τα φτωχότερα παιδιά αγόραζαν κάθε Σεπτέμβρη μεταχειρισμένα τα βιβλία της χρονιάς, από τους μεγαλύτερους συμμαθητές τους στις πιάτσες της Αθήνας. Θα κλείσει έτσι με δραματικό τρόπο ο κύκλος που άρχισε η κυβέρνηση του παππού του σημερινού πρωθυπουργού, η οποία με υπουργό Παιδείας τον Ευάγγελο Παπανούτσο ίδρυσε τον ΟΕΔΒ και το 1964 δόθηκαν πρώτη φορά δωρεάν τα βιβλία του σχολείου σε όλα τα παιδιά.

Αντιδράσεις

Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που η εκπαιδευτική κοινότητα έχει ξεσηκωθεί μαζί με τους γονείς. Σε όλη την επικράτεια γονείς, μαθητές και τοπικοί παράγοντες κατεβαίνουν στους δρόμους, κλείνουν σχολεία και εισβάλλουν στις Περιφερειακές Διευθύνσεις, ενώ στην περιφέρεια άρχισαν οι προαναγγελίες για «αντάρτικο».

Ημίωρο άνοιγμα του σταθμού διοδίων Μακρυχωρίου Λάρισας και δεκάλεπτη κατάληψη του οδοστρώματος της εθνικής οδού Αθηνών – Θεσσαλονίκης, περιλάμβανε η διαμαρτυρία μαθητών, γονέων και φορέων του δήμου Τεμπών, με επικεφαλής τον δήμαρχο Κ. Κολλάτο, ενάντια στη συγχώνευση του γυμνασίου και των λυκειακών τάξεων του Μακρυχωρίου με το Γυμνάσιο και το Λύκειο Γόννων. Συγκέντρωση διαμαρτυρίας πραγματοποίησαν εκπαιδευτικοί, μαθητές και γονείς του 2ου Γυμνασίου Αμπελοκήπων – Μενεμένης, στην Θεσσαλονίκη, ζητώντας να ανακληθεί η απόφαση συγχώνευσης του σχολείου τους με το 1ο Γυμνάσιο. Η διαμαρτυρία πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του δήμου, ενώ την Παρασκευή πραγματοποιήθηκε κινητοποίηση όλων των σχολείων του δήμου στην Περιφέρεια Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας. Κύμα αντιδράσεων προκάλεσε και στην Ηλεία η απόφαση του υπουργείου να καταργήσει 30 Δημοτικά και Νηπιαγωγεία, ένα Γυμνάσιο και να συγχωνεύσει 38 άλλα σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Άλλα σχολεία ανακοινώνουν ότι δεν θα ανοίξουν αν δεν αποσυρθούν οι σχετικές αποφάσεις συγχώνευσης. Ενδεικτικό παράδειγμα, οι 500 μαθητές 6 σχολικών μονάδων του Δήμου Πύδνας – Κολινδρού Κατερίνης που καλούνται να συγχωνευθούν με το Γενικό Λύκειο του Αιγινίου. Την απόφαση έλαβαν από κοινού το δημοτικό συμβούλιο της Κοινότητας Κολινδρού και οι σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων.

Σε κίνημα «αντίστασης» καλεί και η Ανώτατη Συνομοσπονδία Γονέων και Μαθητών Ελλάδας (ΑΣΓΜΕ). «Οργανώνουμε την αντίστασή μας σε όλη την Ελλάδα, σε κάθε πόλη, με πανό σε κάθε σχολείο, με πικετοφορίες, συμβολικό κλείσιμο σχολείων και δρόμων, διαμαρτυρίες στους δήμους» αναφέρει στο κάλεσμά της η Συνομοσπονδία, που παράλληλα προγραμματίζει κύκλο γενικών συνελεύσεων σε όλα τα σχολεία και όχι μόνο σ’ αυτά που συγχωνεύονται.

Μπροστά στο κύμα των αντιδράσεων, το οποίο τις επόμενες ημέρες αναμένεται να μεγαλώσει, η υπουργός Παιδείας τήρησε πολύ επιφυλακτική στάση: «Θα παρακαλούσα τους εκπαιδευτικούς να είναι εξαιρετικά προσεκτικοί», δήλωσε η Άννα Διαμαντοπούλου σε τηλεοπτική εκπομπή (Σκάι, «Πρώτη γραμμή»), τονίζοντας ρητά πως θα υπάρξει αναπλήρωση όλων των μαθημάτων που θα χαθούν από τις καταλήψεις ή άλλες μορφές διαμαρτυρίας, που υποκινούνται, όπως άφησε να εννοηθεί, από τους εκπαιδευτικούς. Όπως είπε χαρακτηριστικά: «Δεν είναι δυνατόν οποιαδήποτε μορφή διαμαρτυρίας να έχει αποτέλεσμα να μην κάνουν τα παιδιά μαθήματα. Δεν μπορεί κανείς να βγάλει τα παιδιά από τις τάξεις». Παράλληλα, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Γ. Πεταλωτής, από την αίθουσα Τύπου δήλωσε, μεταξύ άλλων: «Μπορούμε να ξεχωρίσουμε εκείνες τις αντιδράσεις και τις προτάσεις που διατυπώνονται για το καλύτερο από αυτές που γίνονται με έναν λαϊκίστικο τρόπο, απλώς για να δώσουν στους γονείς την ψευδαίσθηση ότι τα παιδιά είναι κοντά στο σπίτι τους».

Τέτοιες όμως δηλώσεις δείχνουν και την απόσταση της κυβέρνησης από τις πραγματικές αγωνίες των γονιών και των μαθητών…

(Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Παλμόραμα, 19-3-2011)

Ο Γολγοθάς των μαθητών δεν τελειώνει

at school 048

Σε απότομη βουτιά στα βαθιά νερά της μετά ΔΝΤ και μνημονίου εποχής εξωθούνται οι χιλιάδες μαθητές που είδαν τις βαθμολογίες τους αναρτημένες έξω από τα εξεταστικά κέντρα των πανελληνίων. Χαμόγελα για όσους με απίστευτες θυσίες για τους ίδιους και τις οικογένειές τους πέρασαν τον πήχη των μορίων. Διαψεύσεις για εκείνους που τερμάτισαν πιο πίσω. Η επόμενη μέρα για όλη τη μαθητική νεολαία δεν ξημερώνει όμως σε έναν ορίζοντα ελπίδας και προσδοκιών για ένα καλύτερο μέλλον, όπως θα έπρεπε. Αντίθετα, σκοτεινιάζει από το απαγορευτικό κόστος των σπουδών σε άλλη πόλη, από την κουρελιασμένη εγγύηση για επαγγελματική αποκατάσταση και φυσικά, από το αδιέξοδο της ιδιωτικής μεταλυκειακής εκπαίδευσης για όσους δεν είδαν το όνομά τους στις λίστες των «επιτυχόντων».

Ακόμα και η παραχώρηση της κυβέρνησης στο αίτημα όλης της εκπαιδευτικής κοινότητας για κατάργηση της βάσης του «10», που θέσπισε η ΝΔ, πικρή γεύση θα αφήσει. Γιατί μπορεί με την άρση του περιορισμού να εισαχθούν περίπου 14.000 παραπάνω φοιτητές στα ιδρύματα της χώρας, όμως το υπουργείο απ’ ό,τι φαίνεται σπεύδει να ψαλιδίσει τη δυνατότητα που είχαν μέχρι τώρα οι τρίτεκνες οικογένειες να ζητήσουν ευνοϊκή μεταγραφή του παιδιού τους κοντά στο σπίτι του. Μόλις μία στις πέντε τρίτεκνες οικογένειες θα παίρνει μεταγραφή στο εξής! Η σχεδόν ανύπαρκτη φοιτητική μέριμνα για στέγη, διατροφή και μετακινήσεις θα υψώσει ανυπέρβλητα εμπόδια για χιλιάδες φοιτητές που θα αναγκαστούν να ζήσουν σε άλλη πόλη από αυτή της κατοικίας τους.

Το κυριότερο όμως εμπόδιο είναι ότι τα πανεπιστημιακά πτυχία έχουν καταστεί πλέον εισιτήρια ανεργίας και ανασφάλειας. Η απαξίωση των σπουδών και των επαγγελματικών δικαιωμάτων είναι πολύ πιθανό να γνωρίσει νέα ποιότητα στην εποχή του μνημονίου που φέρνει πρόσθετη ανεργία.

Τα ίδια τα πανεπιστήμια αλλάζουν χαρακτήρα και προγράμματα σπουδών, κονταίνοντας τα αντικείμενά τους, σύμφωνα με τις οδηγίες των μάνατζερ που τα διοικούν και των επιχειρήσεων που τα χρηματοδοτούν.
Τα συγχαρητήρια στους μαθητές που πέτυχαν, δεν πρέπει να αφήσουν να ξεχαστεί η άλλη, η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού: Κατ’ αρχήν, τα χιλιάδες παιδιά που αναγκάζονται να αφήσουν το σχολείο πριν τα 18 τους χρόνια. Πολιτική επιλογή της κυβέρνησης είναι να ενισχυθεί η τάση της σχολικής διαρροής, αφού νομιμοποίησε την παιδική εργασία, με τη μορφή της μαθητείας, από τα 15 χρόνια. Έπειτα, η μεγάλη «αγκαλιά» των ιδιωτικών μεταλυκειακών σχολών και κολεγίων περιμένει όσους μαθητές έμειναν εκτός της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Νέα έξοδα, υπέρογκα πολλές φορές, για αμφιβόλου ποιότητας γνώση, ελλείψει μιας εναλλακτικής λύσης για δημόσια και δωρεάν κατάρτιση.

Όλα τα παραπάνω υπογραμμίζουν τα αδιέξοδα ενός εκπαιδευτικού συστήματος που αντί να ανοίγει φτερά στη νέα γενιά τη χαντακώνει. Που υψώνει ταξικούς φραγμούς στη γνώση και «κόβει» τους πιο αδύναμους κρίκους, τα παιδιά των λαϊκών και φτωχών οικογενειών κατά κύριο λόγο. Που στη συμβατικότητα των αναλυτικών προγραμμάτων και των προγραμμάτων σπουδών υπονομεύει την απελευθερωτική διάσταση της μάθησης.

(Δημοσιεύτηκε στο Πριν, 11-7-2010)

Η Μπολόνια είναι ακόμα εδώ

Δέκα χρόνια συμπληρώθηκαν από την υπογραφή της κοινής δήλωσης των υπουργών Παιδείας της ΕΕ για τον ευρωπαϊκό χώρο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, κείμενο που έμεινε γνωστό ως Συνθήκη της Μπολόνια. Για τις κυβερνήσεις και τους πρυτάνεις σε ολόκληρη την Ευρώπη το κείμενο έγινε δόγμα. Για τα φοιτητικά κινήματα η Μπολόνια έγινε συνώνυμο του αγώνα και των καταλήψεων.

Στο μεταξύ, το «μικρόβιο» της πολιτικής που χαράχθηκε στην ιταλική πόλη πέρασε σε όλο το σώμα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, στην Ελλάδα και πανευρωπαϊκά. Στη χώρα μας εγκαινιάστηκαν νέα τμήματα με πιο εξειδικευμένο αντικείμενο, ενώ ιδρύθηκαν παντού νέα μεταπτυχιακά προγράμματα εξειδικευμένα και με δίδακτρα. Σε άλλες χώρες οι αλλαγές εξειδικεύτηκαν περισσότερο, με την κατάργηση της τετραετούς φοίτησης σύμφωνα με το νέο πρότυπο: Τρία χρόνια μπάτσελορ αρχικά και έπειτα δύο χρόνια μάστερ.

Η «βόμβα» έσκασε στη Γερμανία, όπου το «σύστημα Μπολόνια» εφαρμόστηκε πλήρως. Με αφορμή τις σοβαρές φοιτητικές κινητοποιήσεις που συνταράζουν ακόμα τη χώρα, ακόμη και αστικοί κύκλοι αμφισβητούν ανοιχτά πλέον το μοντέλο που επιβλήθηκε δέκα χρόνια πριν. «Έσκασε η φούσκα της Μπολόνια» είναι ο χαρακτηριστικός τίτλος πρωτοσέλιδου άρθρου στη συντηρητική μεγάλης κυκλοφορίας εφημερίδα Φράνκφουρτερ Αλγκεμάινε τις προηγούμενες ημέρες. «Η βαθύτερη μεταρρύθμιση του γερμανικού πανεπιστημίου από το 19ο αιώνα μπορεί να θεωρηθεί αποτυχούσα» υπογραμμίζει ο αρθρογράφος. Οι επισημάνσεις που χρόνια τώρα κάνει το φοιτητικό και πανεπιστημιακό κίνημα στην Ελλάδα και οι οποίες αντιμετωπίζονταν ως ακραίες απόψεις μειοψηφιών από την κυβέρνηση και μεγάλη μερίδα των πανεπιστημιακών, τώρα έχει πάρει θέση στις αναλύσεις των δεξιών γερμανικών εφημερίδων! «Τι απέγινε μια επιστημονική κουλτούρα που είχε θεμελιωθεί στην επιχειρηματολογία, είχε θεσμοποιήσει την αμφιβολία, επιδίωκε να προάγει την ανεξάρτητη σκέψη και τη μακροπρόθεσμη γνωστική διαδικασία», αναρωτιέται ο δημοσιογράφος στις στήλες του ίδιου εντύπου. «Δεν διεξάγεται πλέον έρευνα επειδή ένα ερώτημα χρήζει απαντήσεως, αλλά επειδή πρέπει να εισρεύσουν στα λογιστικά βιβλία χρηματικοί πόροι» γράφει χωρίς περιστροφές, θυμίζοντας φράσεις από τα κείμενα που ψηφίζουν οι ελληνικές φοιτητικές γενικές συνελεύσεις από το 1999 μέχρι σήμερα.

«Αν γίνει τώρα κάτι καλύτερο, αυτό θα οφείλεται στους φοιτητές και τις διαμαρτυρίες τους. Χωρίς αυτούς, ποτέ δεν θα σταθεί στα πόδια της η παιδεία στη Γερμανία», καταλήγει η ανάλυση στην εφημερίδα. Η γερμανική αστική τάξη, έχοντας βαθιά επίγνωση του ρόλου που καλείται να παίξει η επιστημονική έρευνα στην αναπαραγωγή του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, στέκεται επικριτικά πλέον απέναντι στο νεοφιλελεύθερο πείραμα που έθεσε την τριτοβάθμια εκπαίδευση υπό το ζυγό των επιχειρήσεων και της ανταποδοτικότητας, βγάζοντας εξειδικευμένους αλλά ημιμαθείς αποφοίτους. Στην Ελλάδα, κυβερνήσεις και πανεπιστημιακοί, πλην εξαιρέσεων, «προσκυνούν» ακόμα στο βωμό της Μπολόνια.

::::::::

Ποιος θυμάται την Μπολόνια; Το σύστημα σπουδών που στη Γερμανία σκέφτονται σοβαρά να το καταργήσουν, ενώ στην Ελλάδα ελέω κινήματος δεν εφαρμόστηκε ποτέ στην πλήρη του μορφή, είναι ακόμα εδώ και στοιχειώνει προγράμματα σπουδών και φοιτητικές γενικές συνελεύσεις. Μάλιστα, τις 11-12 Μαρτίου 2010 θα πραγματοποιηθεί στη Βουδαπέστη και τη Βιέννη επετειακή υπουργική σύνοδος για το κείμενο της Μπολόνια. Στο κείμενο της πρόσκλησης υπογραμμίζεται: «Η διακήρυξη της Μπολόνια έχει μετασχηματίσει τις δομές της ευρωπαϊκής ανώτατης εκπαίδευσης με επαναστατικό τρόπο και έχει παίξει σημαντικό ρόλο στην ενδυνάμωση του ανταγωνισμού και της ελκυστικότητας της ευρωπαϊκής ανώτατης εκπαίδευσης». Τι είδους όμως επανάσταση ήταν αυτή;

Πρώτος στόχος που διατυπώθηκε στην Μπολόνια ήταν η υιοθέτηση ενός ενιαίου συστήματος ακαδημαϊκών βαθμών, ώστε τα πτυχία των διάφορων χωρών να αναγνωρίζονται και να συγκρίνονται εύκολα. «Υιοθέτηση ενός συστήματος που ουσιαστικά βασίζεται σε δύο κύκλους, προπτυχιακό και μεταπτυχιακό. Η πρόσβαση στο δεύτερο κύκλο θα απαιτεί την επιτυχή ολοκλήρωση του πρώτου κύκλου σπουδών, διάρκειας τουλάχιστον τριών ετών», αναφέρεται στο κείμενο διακήρυξης της Μπολόνια. Σκοπός ήταν λοιπόν κατ’ αρχήν η μείωση του χρόνου σπουδών για το βασικό πτυχίο και η επιβολή εξετάσεων για να υπάρχει πρόσβαση στο μεταπτυχιακό, την εξειδικευμένη γνώση.

Τελικά, δέκα χρόνια μετά, οι μισοεκπαιδευμένοι πτυχιούχοι των τριετών σχολών δεν έχουν τι να κάνουν το μπάτσελορ που απέκτησαν. Η σύντμηση του χρόνου σπουδών δεν αποτέλεσε φυσικά κάποιο ατού για την εξεύρεση εργασίας. Το αντίθετο, έχει εκτιναχθεί πανευρωπαϊκά η ανεργία των πτυχιούχων. Επιπλέον, οι θέσεις για το επόμενο στάδιο φοίτησης, το μάστερ, είναι σαφώς περιορισμένες και με δίδακτρα. Δικαίως λοιπόν η Φράνκφουρτερ Αλγκεμάινε χαρακτηρίζει σε ανάλυσή της ως «ζόμπι του μπάτσελορ» τους φοιτητές που αναγκάζονται να διακόψουν τις σπουδές τους και τώρα προχωρούν σε δυναμικές κινητοποιήσεις και καταλήψεις για να ανατρέψουν τις κατευθύνσεις της Μπολόνια.

Η Μπολόνια …ήρθε και στη χώρα μας πάντως, έστω κι αν δεν υιοθετήθηκαν επισήμως οι δύο κύκλοι σπουδών και παρόλο που η φοίτηση παρέμεινε τετραετής. Πλέον, οι μεταπτυχιακοί φοιτητές έφτασαν τις 75.000, ενώ οι προπτυχιακοί φοιτητές είναι περίπου 340.000. Σε «μάστερ» λοιπόν προχωρά κάτι λιγότερο από το ένα τέταρτο. Παράλληλα, η απαξίωση των προπτυχιακών σπουδών είναι εμφανής, καθώς σε ελάχιστες περιπτώσεις εξασφαλίζει επαρκή επαγγελματικά δικαιώματα. Έτσι, το βάρος μετατίθεται στο μεταπτυχιακό, η πρόσβαση στο οποίο εξασφαλίζεται έπειτα από εξετάσεις και πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, με τσουχτερά δίδακτρα. Επιπλέον, ο σχεδιασμός των μεταπτυχιακών προγραμμάτων έγινε έτσι ώστε να καλύπτει τις ανάγκες εξειδίκευσης που επέβαλλε η αγορά και οι επιχειρήσεις. Μάλιστα, με αιχμή τα Μεταπτυχιακά Διπλώματα Ειδίκευσης, ετήσια εξειδικευμένα προγράμματα που προέβλεπαν ένα εξάμηνο μαθήματα και ένα εξάμηνο διπλωματική εργασία, «ισοφαρίστηκε» ο ιδανικός χρόνος σπουδών που προέβλεπε η Μπολόνια, τα 5 χρόνια για μάστερ.

Σαν δεύτερο στόχο, η συνθήκη της Μπολόνια το 1999 έθεσε την «καθιέρωση συστήματος διδακτικών μονάδων ως το κατάλληλο μέσο για την προώθηση της πιο ευρείας κινητικότητας των φοιτητών». Με άλλα λόγια, οι ευρωπαίοι υπουργοί Παιδείας σκέφτηκαν να διαιρέσουν τη διδασκόμενη γνώση στα πανεπιστήμια σε κλάσματα, ώστε ο φοιτητής να συγκεντρώνει κομμάτια από διαφορετικά ιδρύματα και προγράμματα σπουδών, μέχρι να συγκεντρώσει τον απαιτούμενο αριθμό και να πάρει πτυχίο. Η γνώση ποσοτικοποιήθηκε αυθαίρετα, σύμφωνα με μια λογική τυποποίησης η οποία τελικά καταργεί τον ενιαίο χαρακτήρα κάθε προγράμματος σπουδών. Τα «α λα καρτ» πτυχία της Μπολόνια τελικά στόχο είχαν να καταργήσουν τους επιστημονικούς κλάδους αλλά και τα ενιαία εργασιακά δικαιώματα των αποφοίτων, αφού οι τίτλοι σπουδών θα ήταν πλέον ατομικοί.
Όλο και περισσότεροι ακαδημαϊκοί είδαν ότι το παραπάνω σύστημα ευτελίζει τις σπουδές. Περαιτέρω, έγινε κατανοητό ότι το σκεπτικό αυτό καταργεί την ακαδημαϊκή ελευθερία κάθε πανεπιστημίου να καθορίζει τη σύνθεση του προγράμματος σπουδών του. Η Μπολόνια αποτύπωσε την αντίληψη ότι το πρόγραμμα σπουδών είναι μια συλλογή μαθημάτων που τυχαία βρέθηκε σε ένα σύνολο. Η προφανής αυτή υπονόμευση της επιστημονικής βάσης που πρέπει παρέχουν τα τριτοβάθμια ιδρύματα υπονόμευε τελικά τον ίδιο το ρόλο της επιστήμης.

Περαιτέρω οι παρεχόμενες γνώσεις προσανατολίστηκαν σε εξωεπιστημονικά κριτήρια κερδώας αποδοτικότητας. Έγινε σαφές ότι πληροφορίες, δεξιότητες και θραύσματα γνώσης, χωρίς τις βαθύτερες εσωτερικές αιτιακές τους σχέσεις, δεν συνιστούν γνώση. Αντίθετα, οδηγούν στην προοδευτική παρακμή της κριτικής σκέψης, δηλαδή της θεμελιώδους δεξιότητας του ανθρώπου να κατανοεί σε ποιον κόσμο καλείται να ζήσει. Γενικά, προωθήθηκε ένα σύστημα που φιλοδοξεί να υποκαταστήσει την ανάγκη για ευρύτερη γενική μόρφωση με διαδοχικές καταρτίσεις ευέλικτα προσαρμοζόμενες στις ανάγκες της αγοράς. Μόλις αυτές θα ξεπερνιούνται, οι απασχολήσιμοι θα θεωρούνται αμαθείς και με την απειλή αφαίρεσης εργασιακών δικαιωμάτων, θα οδεύουν για επανακατάρτιση.

Στρατηγική για αυτές τις αλλαγές είναι από το τη δεκαετία του ’90 ένας κοινός ευρωπαϊκός χώρος ανώτατης εκπαίδευσης, όπου τα εκπαιδευτικά συστήματα θα είναι πλήρως εναρμονισμένα, πιστοποιημένα και θα παρέχουν προσόντα ποσοτικά μετρήσιμα. Ο προσανατολισμός αυτός δεν έγινε βέβαια για τις ανάγκες της γνώσης ή της έρευνας. Έγινε για την άμεση και ευέλικτη παρέμβαση του κεφαλαίου στο περιεχόμενο, τον προσανατολισμό, τη δομή και τη διοίκηση της εκπαίδευσης. Η πολιτική αυτή που παρά τα αδιέξοδα και τις πανευρωπαϊκές αντιδράσεις, ακολουθείται απαρέγκλιτα ακόμη και σήμερα, τελικά οδηγεί σε μια νέας ποιότητας εκπαίδευση, δημόσια και ιδιωτική, στην επιχειρηματική εκπαίδευση ή όπως αποκλήθηκε, στο επιχειρηματικό πανεπιστήμιο.
Αυτό μπορεί να πάρει την μορφή ενός πανεπιστημιακού ιδρύματος υποτελούς σε κάποια επιχείρηση. Μπορεί επίσης να πάρει την μορφή πανεπιστημίων που είναι κυριολεκτικά επιχειρήσεις, καθώς έχουν τα ίδια ιδιόκτητες εταιρείες. Μπορεί όμως μέσω της εφαρμοσμένης έρευνας και της αναδιαμόρφωσης των προγραμμάτων σπουδών, να συμβάλει άμεσα στην καπιταλιστική κερδοφορία. Το επιχειρηματικό πανεπιστήμιο είναι τύποις δημόσιο. Λειτουργεί όμως με βάση τα ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια και μπορεί να αποδέχεται κάθε είδους ιδιωτική «ενίσχυση» ή να επιβάλει δίδακτρα. Τόσο σε προπτυχιακό όσο και κυρίως σε μεταπτυχιακό και ερευνητικό επίπεδο.

Η εφαρμογή αυτής της πολιτικής επί μία δεκαετία τελικά δείχνει τα όριά της. Για παράδειγμα, η στροφή των πανεπιστημίων στην εφαρμοσμένη έρευνα, η οποία γίνεται κατά παραγγελία επιχειρήσεων ή άλλων φορέων και πληρώνεται άμεσα, έχει παραμερίσει τη βασική έρευνα. Την έρευνα υποδομής, η οποία ναι μεν δεν έχει άμεση ανταποδοτικότητα, όμως συνεισφέρει μακροπρόθεσμα στον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη όλης της καπιταλιστικής μηχανής. Επομένως, η νεοφιλελεύθερη στροφή που εκφράστηκε με την Μπολόνια έθεσε στην εφαρμογή της υπό αίρεση τα υποστυλώματα του συστήματος. Γι’ αυτό το λόγο και συμμαχούν οι αστοί της Γερμανίας με το δυναμικό φοιτητικό κίνημα, όπως εκφράζεται μια τέτοια σύμπλευση από τις στήλες των αστικών γερμανικών εντύπων. Το διεθνές κύμα αμφισβήτησης της Μπολόνια πάντως δεν είναι απαραίτητα προοδευτικό. Άλλωστε, πολύ συχνά τα αδιέξοδα της αστικής πολιτικής αξιοποιούνται για ακόμη αντιδραστικότερες τομές.

(Δημοσιεύτηκε στο Πριν, 25-12-2009)